غلامحسين افضل الملك
70
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
ايشان حاجى محمد باقر كاشانى بوده كه از قاسان « 1 » بخراسان آمده در اين شهر بامر تجارت مشغول بود . جناب ملك الشعرا اصلا از اهل كاشان است ولى مثل مرحوم فتح اللّه خان « 2 » شيبانى كاشانى شعرش شعر تركستان است . نواب مستطاب جناب شريعتمآب قدوة العلماء الراشدين شاهزاده شيخ الرئيس براى من بيان كردند كه سى سال قبل « ميرزا شهرت » شيرازى كه در فن شعر و ادب استادى ماهر بود با مرحوم سلطان ميرزاى حسام السلطنه « 3 » والى خراسان ابن عباس ميرزاى نايب السلطنه وليعهد دولت محمدى به اين شهر آمده بود . من به او گفتم در اين شهر شاعرى ماهر ديدهاى گفت شاعرى نديدهام مگر يك بچه تاجر شعربافى كه تازه شعرباف شده و طبع شايان و ذوق روان دارد . عما قريب اول شاعر ايران خواهد شد . ميرزا شهرت مرحوم اشاره به همين ملك الشعراء كرده است . باز از بعضى صحبتهاى ملك الشعراء استنباط كردم كه ايشان قدرى نكات شاعرى را از ميرزا شهرت شيرازى آموختهاند . ولى امروز ايشان اشهر و ابهر از ميرزا شهرت مشهور هستند . اصل ترقى شعر جناب ملك الشعرا تشويق و تربيت مرحوم فتح اللّه خان
--> - تأليفات متعددى است . سبكشناسى وى در سه جلد ، از كتابهاى باارزشى است كه در دانشگاه تدريس ميگردد . ( 1 ) - معرب كاشان و از تعبيرات خيلى خنك و زشت در زبان فارسى . ( 2 ) - فتح اللّه شيبانى پسر محمد كاظم خان پسر محمد حسين خان متخلص به عندليب پسر فتحعلى خان صبا ملك الشعراء است . تمام اهل اين خانواده اهل فضل و ادب و با كمال بودهاند . از تأليفات فتح اللّه شيبانى كتاب درج درر است . نسبت اصلى او شيبانى بوده است نه غفارى خانوادهء آنها با غفاريها وصلت داشتهاند ميرزا هاشم خان برادر فرخ خان امين الدوله شوهر خواهر او بوده است . ( 3 ) - سلطان مراد ميرزاى حسام السلطنه پسر عباس ميرزاى وليعهد ( تولد 1233 و متوفى 1300 ه . ق ) فاتح خراسان و والى آن خطه . حكمران فارس . كرمانشاه و از مردان مقتدر سلسلهء قاجار است . حسام السلطنه فاتح هرات نيز بوده است . براى شرح حال او به جلد دوم شرح حال رجال ايران صفحهء 104 مراجعه فرمايند .